نقد و بررسی شعری از جناب غلام رضا خواجه علی چالشتری

به نام خدا
درود شاعر:گرانمایه خواجه علی چالشتری

پیش ازهرچیز،تلاش شاعرراارج می نهم ومی دانم برای بهترشدن اثرش،آن را دربوته ی نقدگذاشته.
برخی از نکات را بررسی می کنم ونکات دیگررا دوستان وهمکارانم بازگو خواهندکردو زوایای دیگر این اثر را_که حرف برای گفتن،بسیاردارد_بررسی خواهندنمود.
                          ★★★
این سروده،درقالب چهارپاره است.قالب چهارپاره، ازنظرشکل،زبان وفضا،
میانه ی (حدفاصل)شعرکهن(کلاسیک)و
شعرنوونیمایی است.
قالب چهارپاره ازنوآوری های ایرانی ها پس از مشروطه است! شاعران پرآوازه:ملک الشعرای بهار،فریدون مشیری،دکترمهدی حمیدی و... سروده هایی دراین قالب دارند.
                          
شاعرکوشیده یک چهارپاره ی اجتماعی بارویکردی انتقادی با موضوع روز،بگوید و به معضلات امروزی جامعه بپردازد (فقر،اختلاف طبقاتی،وضعیت نابسامان  اقتصادی،اعتیاد،تن فروشی،بیماری ایدز،طلاق و ... )که دراین شعر آمده واقعیت های موجود اجتماع است و سیاه نمایی نیست! از این رو که موضوع در چهارپاره هم تازه است و هم بیان درد است،جای آفرین داردامااین موضوع شعرو واگویه ی دردبه شکل آشکار و پیدا به جز بندسوم و بندهفتم مشخص نیست!چهارپاره ای که ارتباط عمودی بین بندها،چندان منسجم نیست!و دربیشتربندها «نهاد» به کار نرفته!
کلام درسرتاسر شعر،به روشنی نیامده و چندان گویا نیست که در ذهن نقش بندد و تأثیربگذارد و ماندگار باشد.این پرسش پیش می آیدکه شاعرارجمند،این شعر را برای خواص سروده یا عوام ؟

بندیکم:
گرچه درآغاز سروده
افول ستارگان،خاموش شدن خورشید، خستگی،مرگ،رنگ سیاهی،زمین گیری و کوچ،همگی نشان می دهدبافضایی تلخ درشعر و شاعری دردمند روبرو هستیم.شاعری که به یکی از اصول و اهداف شعر- که باید از این رسانه کمک گرفت و درد اجتماع ومردم را گفت و زبان گویای مردم بود-پای بندو معتقداست.
شاعر با کاربست نشانه های طبیعت+نمادها+تشبیه( ستاره،خورشید،آسمان،ماه و...)درشعرش: می کوشد تابا تصویرسازی و ایماژ به کارش زیبایی بخشد.اما کمی،درگیر تصویرسازی و واژه ها و وزن است و دراین گیرودار،محتوا و شیوایی کلام کم‌ رنگ و ناپیدا می شود.

بنددوم:
یادآورشعرزنده یاداستادمنزوی است:
«خیال خام پلنگ من به سوی ماه جهیدن بود
و مـاه را زِ بلندایش به روی خاک کشیدن بود
پلنگ من  دل مغرورم پرید و پنجه به خالی زد
که عشق ماه بلند من ورای دست رسیدن بود»
این یادآوری،تکرارنیست! چون شاعربا تأثیرپذیری،روایتی تازه آورده و این کارضعف وتکرارمحسوب نمی شودو می تواندقدرت کارهم باشد.(آدم نمایی وشخصیت بخشی به ماه ...) چرا گفتم می تواند!؟ چون مصرع دوم نیاز به بازنگری وبررسی داردتا شاید روشن تر بیایدو چندنکته وجود دارد:

۱) «ماهی که دور می شد از زمین می گفت»
درنگاه نخست به نظر«ماهی»یعنی آبزی اما با توجه به بندو آنچه بالاترگفتم ،باید ماهِ آسمان باشدو «ی» هم یای نکره نیست چون «ماه» اسم خاص است.
۲)آوردن «محاق»درشعر،محاق به معنی پوشیده شده.حالت ماه درسه شب آخرماه قمری که اززمین دیده نمی شود:

خیال آن بت خورشید روی نادیده
چو مه به آخر اندر محاق و نقصانم
«مسعودسعد»

ایمن شود فلک ز محاق و خسوف ماه
گر ماه را بر تو فرستد به زینهار
«معزی»
و
شاعر گفته:
«او از محاق ماه خود نمی آشفت»
دلیل آشفته شدن باتوجه به محاق برای نسل امروز نیامده! البته پیداست که ماه،معشوق است و پنهان شدن و نادیده شدن و فراقش آشفتگی دارد واین که آن مرد در شعر آشفته نمی شود اعتراضی است به وضع موجود،سکوت و...که اززبان شاعر بیان می شود.
۳) «پلنگی اش»ازنظردستورزبان نمی تواندصفت باشدهرچندمعنی را می رساندو بالاترگفتم اما پلنگ خودش اسم است

بندچهارم:
مصرع دوم پیش ازهرچیز یا دآور«ارباب حلقه‌ها» رمانی به سبک خیال‌پردازی حماسی به قلم جی. آر. آر. تالکین نویسنده و زبان‌شناس انگلیسی وفیلم سه گانه ی آن  به کارگردانی وتهیه کنندگی پیترجکسون،ازفیلم های مشهوروپرفروش است.اما منظورشاعر از ترکیب «ارباب حلقه ها» باتوجه به واژه ی «ارباب»! و موضوع ومحتوای شعر،یاران حلقه! صاحبان زر و زور است که به شکلی استعاری وهنرمندانه درشعرش به کاربرده!

بندهفتم:
زن سرپرست خانوار که شوهرش معتادبوده بادختری یتیم،به خوبی روایت شده و مصرع چهارم که بسیارزیباست! و شایدبهترین مصرع شعر!
روی هم رفته ازخواندن شعرلذت بردم

پایان بخش نخست!

شاعرگرامی، نهال اندیشه ات همواره سبزباد!

اگربرسم بخش دوم هم خواهم نوشت وگرنه بدرود
                   
قطره ی کوچکی ازاقیانوس
بی کران ادبیات فارسی:
#میرمحمدی




با درود خدمت عزيزانم، اثري متفاوت خواندم در قالبي که روزهاي پر طرفدارش را ميگذراند و بسياري از شاعران بدون اينکه بدانند چه از آن ميخواهند به سراغش ميروند امّا معتقدم اين اثر اينگونه نيست و شاعرش هم قالب را ميشناسد و هم ظرفيّت هايش را ، شايد باور نکنيد ولي چند خطّ اول را بدون هيچ پيش فرضي به شکل شعر سپيد خواندم و بعد از چند خط متوجه قافيه شدم و مضمون قابل ستايش است و پاره ساخت ها خوب پرداخت شده اند و امّا تنها نکته اي که فعلا بعد از سه بار خواندن توجه مرا جلب کرده است عدم يکدستي روايت است فکر ميکنم اثر از قسمتي به بعد رويکرد روايي خود را عوض ميکند و يا شايد لايه هاي روايت دور و نزديک ميشوند نميدانم هر چه بود مقداري اين دو پارگی به نظرم رسيد ولي در کل اثر خيلي خوبي بود

#فرهاد_آزمون


درود دوستان.

این  چهارپاره
وزنش وزن استثنایی است. من در ذهنم مرور کردم و یادم نیامد شعر دیگری با این وزن.
البته حافظه درست  حسابی هم ندارم.


مفعول فاعلات فاعلاتن فع

در چند مصرع و بیت نیز جالب این بود که شاعر، حتی از اختیارات شاعری هم استفاده نکرده تا وزنش جور شود.
 وجالب بود گاه به گونه ای بود که  وزنش نامحسوس بود و جمله سالم( سلامت زبانی)
هر چند ظاهرا ثقیل، اما در نگاه دوم روان و متناسب با لحن روایت.

به  همین دلیل به محتوایش نمی پردازم و این جذابیت و نوآوری فرم را تبریک میگویم.

بعد از  پایان نقد،
ممنون میشوم دو ستان اگر نمونه های دیگری با این وزن در خاطر دارند رو در گروه به اشتراک بذارند.


#علی_گل_گلاب



بنام خدا
درود دکتر خواجه علی
شعر بااستفاده از یک مطلب علمی در
بیانی تشبیهی و حذف مشبه و تبدیل
آن به استعاره در بیت اول و استفاده
کاملا شاعرانه در بیت دوم از آن  شروع می شود فقط به نطرم در پاره
اول این که خورشید را جدای از ستارگان گرفته درست نیست از نطر علمی چون خورشید هم خود ستاره ایست، اما این مطلب هیچ صدمه ای
به شاعرانگی کار وارد نکرده ، بنا بر این پاره اول این چار پاره نشانگر ذهن مخیل و توانمند شاعر است و معنای ثانوی این دوبیت یعنی همان مشبه ای که حذف شده و به نطز من
باز گو کننده ی درد یا بهتر است بگویم درد های اجتماعی امروز ماست بسیار قوی ست.
در پاره دوم بیت اول نیز شاعر ماهرانه از خبر جمله ای نقلی که در بیت بعد نقل شده استفاده کرده
فقط کلمه ی جذابیت را دوست نداشتم .  بیت دوم این بند هم با بیت اول از نظر مفهومی ارتباطش ضعیف است
در پاره سوم بیت اول نسبتا شاعرانه است اما ارتباط مفهومی ضعیفی با
بیت دوم دارد گرچه مصرع دوم بیت اول (این زندگی قصیده تلخی ست)
را خیلی دوست داشتم
پاره چهارم گرچه بیان خیلی خوبی
از یکی از درد های جامعه است اما به
نطرم تعادل مفهوم و شاعرانگی دراین دوبیت رعایت نشده و مفهوم غالب است بر شعریت کار.
پاره پنجم هم همان اشکال درگیر معنا بودن بیشتر شاعر را دارد که در باره پاره قبل نوشتم ضمن اینکه این دوبیت کمی هم از فضای کلی شعر
دور شده است. در پاره ششم نیز به همین روال پیش رفته که  البته تفکر
و اندیشه قوی شاعر را در این ابیات
آخر نمی توان نادیده گرفت به خصوص ایهام های قوی که در لایه های دوم این واژه ها و مضمون هاست مثل ابری همیشگی  گرد  علاج  نسخه قوی تر   زمین و غیره
و در آخر شاعر خیلی خوب توانسته
با تلمیح ضرب المثلی شعر را به پایان
برساند.
در کل باید عرض کنم پاره های اول
شعر از لوازم یک شعر خوب بیشتر
بهره مند بود ، اما یک نکته دیگر که این کار با همه ی قوت و ضعف هاش
کاری هست در خور تحسین و نشائت
گرفته از یک اندیشه متعالی که درد های جامعه را به تصویر کشیده که اگر کمی چاشنی موسیقی آن بیشتر
بود بهتر از این ها از کار در می آمد
با عرض پوزش از شاعر گرانقدر و آرزوی موفقیت روز افزون ایشان


#رضا_جلالی